Książki - Słów kilka

Płonka-Syroka Bożena (red.)

Stereotypy i wzorce męskości

w różnych kulturach świata

Recenzja:

Dr hab. Bożena Płonka-Syroka zajmuje się antropologią wiedzy i polityki, historią medycyny i historią nauki. Jest redaktorką i autorką kilku książek z tych dziedzin.

Przyzwyczailiśmy się postrzegać męskie zachowania przez pryzmat naszych czasów i kręgu kulturowego w jakim żyjemy. Często wydaje nam się, że są one ponadczasowe i powszechne. Tymczasem każda kultura wytwarza takie wzorce jakie są jej najbardziej potrzebne na danym etapie rozwoju. Nie zawsze to co uchodzi w naszych oczach za „niemęskie” jest takie u innych ludów. Panujące stereotypy są wyznacznikami wychowania i postępowania w danej kulturze. Niektóre w tych wzorców mogą nas dziwić, być może nawet niepokoić. Warto jednak sobie uświadomić, że jesteśmy niezwykle plastyczni jeśli chodzi o zachowania społeczne. Daje to nadzieję na wyeliminowanie z życia tego co przeszkadza w dalszym rozwoju międzyludzkich relacji. To tylko część problematyki jaka została poruszona w Stereotypach i wzorcach męskości.

Myślę, że jest to pozycja nie tylko dla osób interesujących się antropologią. To ciekawa książka zmuszająca do refleksji nad naszą kondycją społeczną i uwarunkowaniami kulturowymi męskich zachowań. Polecam zarówno panom jak i paniom.

Stefan Benke

Pilipiuk Andrzej

Zagadka Kuby Rozpruwacza

Recenzja:

Andrzej Pilipiuk jest aktualnie jedną z gwiazd na firmamencie polskiej fantastyki. Można oczywiście tego pisarza nie lubić, ale trudno odmówić mu oryginalnych pomysłów literackich i poczucia humoru, a wszystko bywa zazwyczaj podane w bardzo rodzimej oprawie.

Zagadka Kuby Rozpruwacza to kolejny tom przygód Jakuba Wędrowycza. Z tytułowego opowiadania dowiemy się prawdy o angielskim mordercy - Kubie Rozpruwaczu. Przekonamy się jak zwykle, że fakty w opisie Pilipiuka odbiegają od powszechnie przyjętej wersji wydarzeń. Nie popełnijmy przy tym przypadkowo błędu niektórych sąsiadów Wędrowycza, którzy jego opowieści snute przy tanim winie traktują tylko jako wymysł rozmiękczonego alkoholem mózgu. Sam autor ręczy za wiarygodność swojego bohatera, choć ten ostatni nie przepada za swoim twórcą. Na pewno nie jest to typowa fantasy opiewająca losy nieustraszonego herosa, choć i tak można spojrzeć na Jakuba Wędrowycza jeśli mocno przymruży się oczy.

Osobiście bardzo sobie cenię prozę Pilipiuka, a jego poczucie humoru pomaga pokonać niejeden stres codzienności. Zachęcam gorąco do tej lektury. Podobnej książki nie znajdziemy w literaturze zachodniej.

Stefan Benke

Quignard Pascal

Noc seksualna

Recenzja:

Quignard Pascal jest francuskim pisarzem i eseistą. Przez długie lata zajmował ważne stanowisko w znanym wydawnictwie Gallimard. Był także wykładowcą uniwersyteckim i tłumaczem. Obecnie całkowicie poświęcił się pisaniu.

Noc seksualna stała się swoistym wydarzeniem w życiu kulturalnym. Była szeroko komentowana, choć w naszym kraju poświęcono jej nieco mniej uwagi. Zacznę od tego, czym ta książka nie jest. Na pewno nie jest ona kolejnym poradnikiem w dziedzinie seksu. Nie jest też typowym albumem z reprodukcjami dzieł sztuki. Nie jest wreszcie zbiorkiem luźnych anegdot i refleksji o zabarwieniu erotycznym. Czym więc jest? Trudno o jednoznaczną odpowiedź. Jej lektura zapewnia silne doświadczenie – lęku i fascynacji. Tym dla nas jest „noc, ciemność” i „seks”. Wabią nas i przerażają. To w nich należy szukać początku naszego istnienia choć ciągle ich nie rozumienimy. Tajemnica inności, tajemnica obnażania się w półmroku, wejście w domenę bogów. Doświadczenie nocy i seksu wciąż powołuje nowe życie, wciąż także inspiruje sztukę. Są tacy, którzy uważają, że bez seksu nie byłoby naszej kultury. Ostatecznie nie byłoby też nas samych! Akt stojący u początków naszego życia. Akt, którego ciągle się wstydzimy i pełna nieoznaczonych niedopowiedzeń ciemność…

Na pewno nie jest to książka, która można po prostu wypożyczyć z biblioteki, przeczytać i odnieść. To jedna z tych pozycji, które trzeba mieć na własność i powoli wgłębiać się w jej znaczenie. Służy nie tyle czytaniu, co raczej kontemplacji.

Stefan Benke

Mann Thomas

Doktor Faustus

Recenzja:

Thomas Mann jest uznawany za jednego z najwybitniejszych pisarzy niemieckojęzycznych. Był laureatem literackiej Nagrody Nobla za książkę Buddenbrookowie, choć nieoficjalnie wiadomo, iż nagroda dotyczyła powieści Czarodziejska Góra.

Na temat książki Doktor Faustus napisano już całe tomy zawierające bogatą analizę tego dzieła literackiego. Nie chcę w tym miejscu wyważać otwartych drzwi, ani pisać tego co już wielokrotnie zostało omówione, dlatego skupię się tylko na tym co było istotne dla mnie przy lekturze tego dzieła. Mann poprzez opisy zjawisk związanych z muzyką, przedstawia oddziaływanie sztuki na człowieka. Obala tradycyjne przekonanie, iż dzieło sztuki pobudza jedynie do estetycznych przeżyć. Podaje przykład marszu wojskowego, który ma za zadanie pobudzać do… maszerowania. Sztuka może stać się narzędziem przekazu piękna, ale może też prowadzić człowieka do rzeczy złych. Może również doprowadzić do całkowitego zatracenia tak jak to się dzieje z Adrianem – przyjacielem narratora. Kim jest ukazujący się diabeł? Dla mnie jest on alter ego każdego z nas. W każdym bowiem drzemią pokłady zła, do których często nie chcemy się przyznać. Jednak w pewnych chwilach „diabeł” się objawia i może zniszczyć naszą osobowość. Są też „diabły społeczne”. To wszystko co drzemie w każdym społeczeństwie, a co budzą nieopatrznie populistyczni politycy do jakich niewątpliwie należał Hitler. Skutki przebudzenia tego demona wszyscy znamy.

Być może narażę się miłośnikom prozy Manna oraz krytykom literackim, ale książki tego autora nie należą do lektur łatwych. Styl jest raczej dość rozwlekły. Także Doktor Faustus nie jest dziełem, przy którego lekturze z niecierpliwością przewracamy kolejne kartki. Raczej nuży. Jednak zachęcam do podjęcia trudu, bowiem tę książkę docenia się dopiero po jej przeczytaniu i zostaje w pamięci na długie lata jako źródło wielu refleksji.

Stefan Benke

Ralf Konersmann

Filozofia kultury. Wprowadzenie,

Prolegomena 3

Recenzja:

Niemiecki profesor filozofii Ralf Konersman zajmuje się badaniem kultury metodami filozoficznymi. Ma na swoim koncie wiele książek, esejów i artykułów o tej tematyce.

Kultura jest zjawiskiem niezwykle złożonym. Im bardziej rozwinięta cywilizacja, tym bardziej posiada rozwiniętą kulturę. Nakładają się bowiem na siebie wpływy różnych dziedzin życia ludzkiego ujmowane poprzez różne koncepcje filozoficzne. Wielorakość prądów umysłowych, w tym: religijnych, politycznych oraz literackich i wielu innych, sprawia iż nie wystarczy zastosować metodę strukturalistyczną jaką posługują się badacze prostych ludów Afryki czy Ameryki Południowej. Trudno też wyznaczyć granicę kulturze. Tam gdzie zaczyna się człowiek, tam też zaczyna się kultura. Przenika całe nasze życie. Zgodnie z łacińską etymologią tego słowa „uprawiamy” nasze życie i naszą szeroko pojęta duchowość. Kultura jest formą oddziaływania jednostki na społeczeństwo i społeczeństwa na jednostkę. Konersman stara się nakreślić obraz kultury w bardzo szerokiej perspektywie i pokazuje wiele jej aspektów, które dotychczas nie były rozpatrywane z naukowego punktu widzenia.

Według mnie Filozofia kultury… to bardzo ciekawa pozycja, którą dobrze się czyta, choć zapewne pewną rolę w jej percepcji gra filozoficzne przygotowanie. Trudno mi ocenić, na ile będzie to trudna lektura dla czytelnika, który nie miał do tej pory kontaktu z filozofią. Zapewne jednak osoby zajmujące się filozofią na co dzień docenią walory tej książki.

 Stefan Benke

Fromm Erich

Ucieczka od wolności

Recenzja:

Erich Fromm był bardzo znanym niemieckim psychologiem, filozofem i socjologiem. W czasie jego pobytu w Stanach Zjednoczonych Hitler przejął władzę w Niemczech. Wtedy Fromm zdecydował się na stałe osiąść w USA. Interesował się także buddyzmem Zen.

Trudno mówić o zrozumieniu współczesnej kultury, jeśli nie przeczytało się żadnej książki Fromma. Jego rozważania z pogranicza filozofii i psychologii odcisnęły trwałe piętno na naszej rzeczywistości. Ucieczka od wolności to pierwsza z jego książek. Przyniosła autorowi światową sławę. Jest to też pierwsze ujęcie etyki humanistycznej, którą rozwijał później w swoich kolejnych dziełach. Fromm starał się znaleźć odpowiedź, dlaczego z jednej strony ludzie oddają swoje życie za wolność, a z drugiej tak łatwo z niej rezygnują. Często zamiast ponosić odpowiedzialność za swoje życie wolimy złożyć je w ręce charyzmatycznych przywódców religijnych lub politycznych. Wyrzekamy się swojej wolności i niezależności w imię przyporządkowania określonej grupie społecznej. Gdzie tkwi źródło lęku przed wolnością, której podobno tak bardzo pragniemy? Czym naprawdę jest ta wolność?

Moim zdaniem książka jest nadal bardzo aktualna, a być może w ostatnich latach nabrała na nowo swojego szczególnego znaczenia. Uważam, że jest to lektura obowiązkowa dla każdego myślącego człowieka. Być może takie stwierdzenie brzmi nieco górnolotnie, ale po lekturze Ucieczki… każdy sam przekona się, iż mam rację.

Stefan Benke

Grochola Katarzyna

Trzepot skrzydeł

Recenzja:

Katarzyna Grochola należy do najpopularniejszych polskich pisarek. Jest też dziennikarką i felietonistką. Jej książki to głównie tzw. literatura kobieca, czyli powieści romantyczne.

Gdy weźmie się do ręki Trzepot skrzydeł i przeczyta kilka pierwszych stron, uderza zupełna zmiana warsztatu literackiego jak i tematyki. Niby to ta sama Grochola, z którą bezskutecznie zmagałem się dotychczas w poprzednich jej książkach, ale jednak inna. W tej powieści widać proces dojrzewania pisarki. Oczywiście bohaterką jest, jak zawsze, kobieta – Hanka. Jednak jej problemy są dużo poważniejsze i mniej wydumane, niż w poprzednich powieściach tej autorki. Świadomie podkreślam tę różnicę, gdyż jest ona najważniejszym wyróżnikiem Trzepotu… Być może wiele kobiet odnajdzie tu obraz własnych problemów i tragedii, jakie rozgrywają się za zamkniętymi drzwiami. Może książka stanie się inspiracją do podjęcia zmian… na lepsze?

Muszę przyznać, że nie należę do miłośników twórczości pani Grocholi. Jak dotychczas nie udało mi się do końca przeczytać żadnej z jej książek, ani obejrzeć filmów nakręconych na ich podstawie. Tym bardziej byłem zdziwiony poziomem tej powieści. Osobiście uważam, że Trzepot skrzydeł to pierwsze w miarę dojrzałe dzieło tej autorki. Dlatego warto je przeczytać.

Stefan Benke

Scott Walter

Ivanhoe

Recenzja:

Walter Scott był szkockim pisarzem i poetą. Wprowadził do literatury narratora w trzeciej osobie. Jest najbardziej znany jako autor powieści romantyczno-historycznych. Niektóre z nich doczekały się ekranizacji.

Wiek XII w Anglii, to wdzięczny temat literacki. To czasy legendarnego Robina Hood – banity walczącego w obronie gnębionej przez normandzkich najeźdźców saskiej ludności. O tej postaci napisano już całe biblioteki. Pojawia się ona także w Ivanhoe, choć tu główną postacią jest młody rycerz Wilfred z Ivanhoe. Po powrocie z wyprawy krzyżowej musi walczyć o swoją ukochaną lady Rovenę. Staje także na sąd boży przeciw rycerzowi templariuszy, by ocalić żydówkę Rebekę. Całości dopełniają knowania księcia Jana bez Ziemi i jego popleczników. Zaginiony król Ryszard Lwie Serce przedstawiony jest, zgodnie z tradycją, jak monarcha sprawiedliwy i dbający o dobro swego ludu. W rzeczywistości ta historyczna postać daleka było od tego ideału, ale legenda zwykle przemawia silniejszym głosem niż historycy.

Choć nie taki był pierwotny zamiar pisarza, to dziś Ivanhoe należałoby zakwalifikować do powieści dla młodzieży. We współczesnych książkach historyczno-przygodowych odchodzi się od idealizowania postaci rycerzy i królów. Niemniej warto przekonać się jak wyglądało to u początków tego gatunku. Ostatecznie jest to wciąż wciągająca lektura.

Stefan Benke

Earl Babbie

Istota socjologii

Recenzja:

Robert Earl Babbie jest emerytowanym profesorem uniwersytetu w Chapman. Jest też cenionym na całym świcie socjologiem i autorem wielu pozycji z tej dziedziny. Czynnie zajmował się problemami przeludnienia na Ziemi oraz głodu.

Istota socjologii to podręcznik dla studentów i dla tych wszystkich, którzy pragną pogłębić swoją wiedzę z zakresu socjologii. Nie jest to jednak typowy podręcznik akademicki o monotonnej formie wywodu i pisany niezrozumiałym dla laika językiem. Wręcz przeciwnie. Autor stara się używać języka zrozumiałego, a swój wykład wspiera licznymi przykładami, które często zawierają elementy humorystyczne. Taka forma pozwala w łatwy i przyjemny sposób zrozumieć problematykę z jaką zmaga się współczesna socjologia. Ukazuje mechanizmy działające wewnątrz grup społecznych oraz procesy zmian społecznych jakie ciągle zachodzą. Uświadamia czym jest tożsamość grupowa oraz wskazuje na jej dobre i złe strony.

Muszę przyznać, że książka ta w znacznym stopniu wzbogaciła moja wiedzę i pomogła zrozumieć niektóre zjawiska jakie zachodzą w świecie i wokół mnie. Polecam ją jako inteligentną i interesującą lekturę.

Stefan Benke

Aumann Jordan

Zarys historii duchowości

Recenzja:

Ojciec Jordan Aumann zmarł w 2007 roku. Był amerykańskim dominikaninem i wykładowcą teologi duchowości. Był także konsultantem watykańskiej Kongregacji ds. Instytutów Życia Konsekrowanego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego oraz Kongregacji ds. Ewangelizacji Narodów. Wydał osiem książek dotyczących duchowości chrześcijańskiej i napisał szereg artykułów na ten temat. Pracował także jako tłumacz.

Zarys historii duchowości to jedna z wspomnianych ośmiu książek tego autora. Od samego początku duchowość chrześcijańska przejawiała niezwykłe bogactwo. Czasami zbyt samowolne interpretacje Pisma Świętego prowadziły na manowce, jak miało to miejsce na przykład w gnostycyzmie. Zmieniająca się mentalność oraz szczególne potrzeby danej epoki, to główne elementy, które wyzwalały nowe nurty. Często akcentowano i przypominano prawdy, które już wydawały się zapomniane. Ważnym fundamentem pod przyszłe życie zakonne były wspólnoty eremitów. Zaczęto wtedy doceniać kontemplację i celibat. Stopniowo następowało zróżnicowanie w sposobach życia zakonnego. W epoce zamętu, jaka nastąpiła u początków Średniowiecza, ważną rolę ewangelizacyjną dograli mnisi z Irlandii i Szkocji. Każda epoka miała swoje szczególne oblicze duchowe.

Jeśli ktoś interesuje się duchowością chrześcijańską, to jest to pozycja warta uwagi. Wprawdzie jest to dzieło dość syntetyczne, a więc siłą rzeczy pewne tematy zostały potraktowane skrótowo i marginalnie, niemniej stanowi dobry punkt wyjścia do głębszych studiów.

Stefan Benke