Książki - Słów kilka

Warszawski Józef

Uniwersalizm

Recenzja:

Życie ks. Józefa Warszaskiego to przykład biografii człowieka, który był jednocześnie kapłanem, uczonym, ale i żołnierzem. Walczył w podczas II Wojny Światowej w ruchu oporu i w Powstaniu Warszawskim. Był także profesorem Gregorianum i kierownikiem polskiej sekcji Radia Watykańskiego.

Wbrew pozorom i znaczeniu jakie przypisuje się pojęciu - uniwersalizm, jest ono dość wieloznaczne, albo raczej różne koncepcje religijne i filozoficzne przypisują mu odmienne znaczenie. Każda z tych koncepcji uważa, że to właśnie jej ujęcie uniwersalizmu jest jedyne i właściwe. Uniwersalizm ks. Warszawskiego jest przesiąknięty optyką katolicką, można więc uznać go za uniwersalizm katolicki. Ma to swoje dobre i złe strony. Ukazuje niedostatki społecznego indywidualizmu, jaki dominuje w życiu współczesnej Europy, jak również braki instytucji państwowych, które starają się ów indywidualizm ograniczyć. Warszawski, jak wielu innych myślicieli katolickich, odwołuje się do chrześcijańskich fundamentów kultury europejskiej. Zapomina przy tym, że Europa to nie tylko chrześcijaństwo i wiele ze swego dorobku zawdzięcza także innym ruchom religijnym i społecznym, które przez wieki stały w opozycji do filozofii i instytucji katolickich.

Jeśli studiuje się europejską myśl filozoficzną, nie można pominąć Uniwersalizmu Józefa Warszawskiego. Książka, mimo swoich niedostatków, zawiera sporo ciekawych rozważań filozoficznych, które mogą rzucić światło na współczesne życie społeczne i polityczne oraz koncepcje filozoficzne, które stoją u podstaw ideologii niektórych partii i ruchów społecznych.

 Stefan Benke

Czarnowski Stefan

Kultura

Recenzja:

Stefan Czarnowski był historykiem kultury i socjologiem. W kręgu jego zainteresowań znajdował się także folklor. Badał m.in. kulturę celtycka i wywodzący się z niej folklor irlandzki. Był przedwojennym profesorem Uniwersytetu Warszawskiego.

Polecając tego typu książkę, należałoby zapewne napisać, że mimo, iż od wydania Kultury minęło już kilkadziesiąt lat, pozycja jest nadal aktualna. W przypadku współczesnych nauk, taka uwaga byłaby jednak nie na miejscu. W ciągu ostatniego półwiecza nastąpił spory rozwój socjologii i kulturoznastwa. Zaistniało też szereg zjawisk społecznych, które nie były znane Czarnowwskiemu. Jednak mimo wszytko jego dorobku nie można pominąć. Wiele z jego przemyśleń ma bardzo oryginalny i ciekawszy charakter. Często, żeby w pełni zrozumieć współczesny punkt widzenia, trzeba sięgnąć do starszych dzieł. Na uwagę zasługuje jego klasyfikacja bohaterów narodowych i ujęcie heroizmu jako kategorii socjologicznej. Być może ze względu na moje fascynacje kulturą celtycką, właśnie ten aspekt szczególnie mnie zainteresował.

Polecam książkę wszystkim miłośnikom kulturoznawstwa i socjologii, nie wyłączając oczywiście studentów tych kierunków. Warto wrócić do tego nieco zapomnianego polskiego uczonego i jego dorobku naukowego.

Stefan Benke

Habermas Jurgen

Strukturalne przeobrażenia

sfery publicznej

Recenzja:

Nazwisko Jurgena Habermasa znajduje się w wielu podręcznikach do filozofii i socjologii. Jest uznanym autorytetem w tych dziedzinach i kontynuatorem tzw. szkoły frankfurckiej. Nie można wyobrazić sobie współczesnej filozofii, a nawet większości nauk humanistycznych, bez jego wkładu.

Trudno w kilku słowach oddać bogactwo myśli zawartej Strukturalnych przeobrażeniach… Stopniowo zanika model władzy jednokierunkowej, a jego miejsce zajmuje samorządność. Współczesne społeczeństwo zmierza w kierunku stawiania się strukturą komunikacyjną, w której wszystkie ważne decyzje będą podejmowane w oparciu o aktywność obywatelską. Jednak struktura publiczna społeczeństwa jest zagrożona przez narastające postawy konsumpcyjne w życiu prywatnym Często brakuje inicjatywy do podjęcia odpowiedzialności za życie społeczeństwa. Postawa zwracania się ku sobie i szeroko pojęty subiektywizm sprawiają, że integracja społeczna i narodowa jest zagrożona. Racjonalność życia publicznego jest bronią obosieczną. Mimo, że powinna służyć dobru, często wikła się we własne sidła. Trzeba pamiętać, że pojęcie „racjonalności” ma bardzo wiele znaczeń.

Mimo, że bardzo gorąco pragnę polecić tę pozycję, to zdaje sobie sprawę, że jest to książka dość trudna i znajdzie zainteresowanie tylko u dość wąskiego grona odbiorców. Jednak w tym wąskim gronie na pewno zostanie doceniona.

Stefan Benke

Erving Goffman

Człowiek w teatrze życia

codeziennego

Recenzja:

Erving Goffman był profesorem socjologii na kilku amerykańskich uniwersytetach. Zalicza się go do przedstawicieli interakcjonizmu symbolicznego. Interesowała go siatka reguł jakimi kieruje się jednostka w interakcjach społecznych.

Każdy z nas gra rolę, a jednocześnie jest widzem i krytykiem. Za kulisami ocenia jak wypadł i jak udało się zagrać innym aktorom. Całe życie społeczne jest jednym wielkim teatrem. Nie tylko Goffman nawiązywał w swojej książce do wizji dramaturgicznej. Ten motyw pojawia się w wielu utworach literackich. Co jednak jest najbardziej charakterystyczne dla Człowieka w teatrze… to negacja istnienia tożsamości jednostki. Taka teza przy bliższym zastanowieniu może budzić przerażenie, a z filozoficznego punktu widzenia utożsamia stanowisko autora z nihilizmem. Czyżbyśmy byli tylko rolami, jakie gramy? Nie ma w nas nic co jest tylko nasze i niepowtarzalne? Aktor po wyjściu z teatru staje się znowu sobą. My nie mamy takiej możliwości. Jedynie gramy na społecznej scenie i odchodzimy w niebyt, gdy przychodzi nasza kolej.

Pojęcie kontrowersyjności jest już nieco oklepane, ale trudno znaleźć inne na określenie tej książki. Warto się z nią zapoznać, bo stanowi ważną cześć dorobku socjologicznego naszej cywilizacji. Jej reperkusje można też odnaleźć w niezliczonej ilości dzieł literackich.

Stefan Benke

Josh McDowell, Kevin Johnson

Dzieci szukają odpowiedzi

Recenzja:

Josh McDowell jest cenionym chrześcijańskim ewangelizatorem i pisarzem. W swoich książkach kładzie nacisk na sprawy związane z rodziną, chrześcijańskim rozumieniem seksu i wychowaniem dzieci. Tym razem, wraz z Kevinem Jonhsonem porusza kwestię wychowania religijnego.

Często mówi się o tym, że rodzice nie potrafią rozmawiać ze swoimi dziećmi i przekazywać im istotnych prawd. Zazwyczaj dotyczy to sfery ludzkiej seksualności. Autorzy książki dostrzegają jednak także inną sferę, w której dorośli mają problemy z przekazem. Jest nią sfera wiary. Dzieci zadają trudne pytania dotyczące Boga i jego atrybutów. Jak wytłumaczyć im kim jest Duch Święty? Wielu dorosłych ma problem ze zrozumieniem podstawowych prawd wiary, nie mówiąc już o tłumaczeniu ich dziecku. W tej sferze łatwo wyrządzić psychiczną krzywdę. Obraz Boga jaki zobaczy dziecko może być naznaczony lękami jego matki lub ojca. Często z pokolenia na pokolenie przekazuje się taki zniekształcony obraz. Jego skutkiem jest brak radości z przeżywania doświadczenia wiary.

Moim zdaniem to dobra książka, dla tych którzy pragną przekazać swoją wiarę dzieciom i nie popełnić typowych błędów wychowawczych. Dzięki niej, może im się udać ukazanie Boga jako źródła miłości.

Stefan Benke

Margaret Atwood

Opowieść Podręcznej

Recenzja:

Margaret Atwood należy do bardzo cenionych pisarek poruszających tematykę feministyczną. Jej twórczość charakteryzują ciekawe pomysły i duża lekkość pióra.

Opowieść Podręcznej można zaliczyć do książek z nurtu ostrzegającego o zagrożeniach społecznych i ukazującego ich konsekwencje. Koresponduje w swojej treści z powieściami Orwella. Znajdujemy się w USA, lecz jest to zupełnie inny kraj od tego nam znanego. Do władzy doszli naziści, a główna bohaterka staje się zabawką w rękach ludzi, którzy za parawanem religii i wartości, ukrywają swoją małoduszność. Scena z Biblii staje się podstawą do niewolniczego wykorzystywania drugiego człowieka. Mimo, że jest to wizja fantastyczna, nie można otrząsnąć się z wrażenia, iż tak naprawdę książka opowiada o wydarzeniach współczesnych, które zostały tylko nieco skondensowane i wyolbrzymione. Nieważne, czy ofiarą staje się kobieta, czy też człowiek innej narodowości, pokusa tłumaczenia najgorszych zachowań przez „jedyny słuszny system wartości” jest obecna w każdym społeczeństwie.

Jest to książka, którą czyta się bardzo szybko i pozostawiająca niezatarte wrażenia. Polecam ją bardzo gorąco, tym wszystkim, którzy stawiają wysokie wymagania literaturze.

Stefan Benke